در صورتى كه انسان از پايين كه نگاه مىكند آن را يك مخروط تيز كله مىبيند . ايشان مىگفتند در بالاى كلّهء كوه شنزارى است كه پاى آدمى در آن فرو مىرود و ما در آنجا هيچ جانور و جنبنده نديديم و هيچ پرنده‌اى به كلّهء كوه نمىرسد . سرما در آنجا سخت و باد بسيار سنگين و هميشه طوفانى است . ايشان گودالهاى سر كوه را شمرده هفتاد غار در آنجا ديده‌اند كه از آنها دود گوگرد بيرون مىآيد ، و اينكه مردى از اهل آن منطقه همراه ايشان بود و راهنمايى مىكرد . و او مىگفت كه اين دود نفس بيوراسب است و در پيرامون هر گودال مقدارى گوگرد زرد طلايى رنگ گرد آمده است كه اندكى از آن را براى ما آوردند و ما آن را ديديديم . مىگفتند از بالا همهء كوههاى پيرامون آن همچون تپه‌هاى كوتاه به نظر مىآمد . و دريا همچون نهر كوچكى ديده مىشد و از دريا تا آنجا نزديك بيست فرسنگ راه است . دنباوند از گشوده‌هاى سعيد پسر عاص به روزگار عثمان است ، كه چون به ولايت كوفه نشست به سوى دماوند رفت و آنجا را با « رويان » در سال 29 يا 30 بگشود و چون خبر به عثمان پسر عفان رسيد كه پسر ذو حبكهء نهدى « 1 » بيمارى را معالجه مىكند . براى وليد پسر عقبه كه فرماندار كوفه بود پيام فرستاد كه از پسر ذو حبكه نهدى بپرسد اگر او به اين گناه خستوان شد او را با شلّاق تأديب كند و به دنباوند تبعيد نمايد . وليد نيز همين پرسش را از ذو حبكه نمود ، او اعتراف نمود پس او را به دنباوند تبعيد كردند تا آنكه سعيد به فرماندارى كوفه نشست ، پس دستور داد ذو حبكه « 2 » را باز گرداندند و بماند تا از سران شورش كننده بر ضد عثمان شد ، پس ذو حبكه چنين سرود : لعمرى ان اطردتنى ما الى الّذى * طمعت به من سقطتى لسبيل رجوت رجوعى يا بن أروى و رجعتى * الى الحقّ دهرا غال حلمك غول و انّ اغترابى فى البلاد و جفوتى * و شتمى فى ذات الاله قليل و انّ دعاءى كلّ يوم و ليلة * عليك بدنباوند كم لطويل « 3 » بحترى در ستايش معتز بالله « 4 » چنين مىسرايد : فمازلت حتّى أذعن الشّرق عنوة * و دانت على ضغن اعالى المغارب جيوش ملأن الأرض حتّى تركنها * و ما فى اقاصيها مفرّ لهارب [ 610 ] مددن وراء الكوكبيّ عجاجة * أرته نهارا طالعات الكواكب و زعزعن دنباوند من كلّ وجهة * و كان وقورا مطمئنّ الجوانب « 5 » دنجويه [ دى ] ديهى بزرگ و مشهور در مصر در سمت « دمياط » و يك استان بدان نسبت گرفته « دنجاويه » ناميده مىشود . دندانقان « 6 » [ د ن ] با دو دال بىنقطه و نون تك نقطه و قاف به الف كشيده و نون پايانين . نام شهرى در ده فرسنگى « مرو شاهجان » در شنزار است . و اكنون ويرانه‌اى بيش از آن نمانده ، جز يك كاروانسرا و مناره در ميان سرخس و مرو است . من آن را ديدم و در آن منظره‌اى جز ديوارهاى ويران و آثار زيبا كه نشانهء آبادى پيشين آن است ، چيزى نمانده و شن روان شهر را به زير گرفته و مردمش را رانده است . سمعانى در كتاب تحبير گويد : بو القاسم احمد پسر احمد پسر اسحاق پسر موسى دندانقانى « 7 » صوفى بود . دندانقان شهركى در ده فرسنگى مرو است كه تركان غز در شوال سال 553 آن را ويران كرده و بسيارى از مردمش را كشتند و ديگران را از آن شهر راندند زيرا كه سپاه خراسان در آن دژ بندى كرده بود . بدانجا نسبت دارد فضل اللّه پسر محمد پسر اسماعيل پسر محمد پسر احمد پسر عبد اللّه پسر حسن

--> ( 1 ) . حبكه ( ابن ذو - ) نهدى يكى از تازيان است كه در يورشها به ايران آمده و توانسته بود تا اندازه‌اى پزشكى ساده را از ايرانيان بياموزد . چون گزارش به عثمان خليفهء عرب در مدينه رسيد ، دستور داد تا او را شلاق زدند و به اتفاق هم كار و هم عقيده‌اش مالك پسر عبد الله به دماوند تبعيد شدند ، تا مدتى با ساحران آنجا ( كه در آن زمان دماوند نزد عربها چنين شهرت داشت ) از سرماى دماوند رنج ببرد . ( طبرى I ص 2908 و 3032 تا 3034 ) . ( 2 ) . اين نام تنها در اينجا ديده مىشود ( فهرست وستنفلد ج 6 : 374 . ) ( 3 ) . به جان خودم تو كه مرا راندى از آنچه بدان اميد بسته بودم و راه را بر من بستى باز هم اميدوارم كه باز گردم و به حق خود برسم زيرا كه حلم تو را بزرگتر از گناه خود مىدانم . در بدرى من در كشور و بدگويى كه از من شد اندك بود اكنون دعاى روز و شب من در دنباوند شما ادامه دارد . اين چهار بيت در طبرى I ص 3033 با اندكى دگرگونى ديده مىشود . ( 4 ) . خليفهء سيزدهم عباسى ( 251 - 248 ) . ( 5 ) . پيروز ماندى تا همه خاور زمين نيروى تو را پذيرفت و گردنهاى كشيدهء مغرب زمين براى تو خم شد و سپاهيانت زمين را فرا گرفته‌اند تا آنجا كه راهى براى گريز كسى نماند و در پيگرد كوكبى چنان گرد و خاكى راه انداختند كه از تاريكى در روز ستاره‌ها پيدا شد اين سپاه كوه دماوند استوار و پابرجا را به لرزه در آورد . ( 6 ) . تقويم بو الفدا - آيتى ص 532 - 533 ، لسترنج ص 426 : دمدانقان . ( 7 ) . بنا بر فهرست وستنفلد ، اين نام تنها در اينجا آمده است .